Als je zo onder de indruk bent van een tentoonstelling, dan wil je nog een keer. Het kon nog net: de late Rembrandt was alleen nog op een avond te zien.

laterembrandt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Intimiteit is een belangrijke kwaliteit van Rembrandts late werk. Zijn schilderijen en etsen uit deze periode behoren tot de ontroerendste ooit gemaakt. Rembrandt week vaak af van de traditie door onconventionele momenten in een verhaal uit te beelden. Met zorg koos hij radicaal vernieuwende standpunten en gaf hij zijn personages expressieve, maar subtiele lichaamsverhoudingen om hun diepste zielenroerselen zichtbaar te maken. Hij zette alle middelen in om de toeschouwer bij het verhaal te betrekken. 

Ik bespreek een drietal schilderijen, die ik heel mooi vind, omdat de intimiteit me raakt:

rembrandtlezendeoudevrouwLezende oude vrouw, 1655

Ze gaat geheel op in haar lectuur, deze oude dame. We zien haar van zeer dichtbij in een wijde mantel, die de hele onderzijde van het schilderij vult. De nabijheid maakt dat haar handen en het boek ogenschijnlijk uit het schilderij naar voren steken. Het wijze oude gezicht wordt letterlijk verlicht door het boek: misschien leest de vrouw een religieuze tekst?

 

joodsbruidje

 

 

 

Joods bruidje, ca 1665-1669

 

 

 

Bijna 200 jaar nadat Rembrandt zijn Joods bruidje schilderde noemde Vincent van Gogh het een oneindig sympathiek schilderij. En nog steeds herkennen we die intimiteit, die karakteristiek is voor Rembrandts late werk. Het zit hem in de vertederde blikken, de ontroerende omhelzing en in de nadruk die Rembrandt legde op de gebaren. De handen die elkaar raken op haar borst zijn het emotionele middelpunt van dit schilderij. De man en de vrouw gaan helemaal in elkaar op. Wij blijven buitenstaanders. Rembrandt schilderde op een gedurfde manier, namelijk met paletmes de kleding.

 Batsebabrief

 

 

 

 

 

 

 

Batseba met brief van koning David, 1654

 

 

 

 

 

De mooie Batseba is in gepeins verzonken. In haar hand houdt ze de brief van koning David, die had haar tijdens het baden bespied en wil haar ontvangen, wetende dat haar man vecht in de oorlog. Wat moet ze doen? Zijn bevel gehoorzamen of trouw blijven aan haar echtgenoot. Deze complexe gevoelens heeft Rembrandt hier verbeeld. Hoe ouder Rembrandt werd, hoe vaker hij de weergave van een verhaal concentreerde op de emotie van een enkel personage. Hier is dat Batseba, vol in beeld, half naar ons toegedraaid en prachtig uitgelicht, haar dienster is maar deels te zien. Rembrandt schilderde haar niet zichtbaar geschrokken, maar richtte zich heel subtiel op haar innerlijke worsteling. Haar licht gebogen hoofd, opgetrokken wenkbrauwen, haar neergeslagen ogen, roepen dubbele gevoelens op. Hierdoor wordt ook de kijker meegesleurd in haar overwegingen van verlangen en schuld, lust en trouw en ondertussen verleidt zij ons net als koning David met haar prachtige lijf.